Rheingau / Rheinhessen
Langs een van de mooiste delen van de Rijn liggen twee van de bekendste wijnregio’s in Duitsland: de Rheingau en Rheinhessen. Hoewel ze geografisch dicht bij elkaar liggen, hebben ze elk een eigen karakter, en stiekem steken ze elkaar ook graag een tikje de loef af. Samen vertellen ze alles bij elkaar een verhaal van rivierlandschappen, eeuwenoude kloosters en moderne wijnmakers.
De Rheingau strekt zich uit langs een bijzonder stuk van de Rijn waar de rivier onverwacht van richting verandert en van zuid naar west stroomt. Daardoor liggen veel wijngaarden op zonnige zuidhellingen met uitzicht op het water, een ideale ligging voor wijnbouw. Het landschap is hier relatief smal: tussen de Rijn en de beboste heuvels van het Taunusgebergte liggen lange rijen wijngaarden, afgewisseld met kastelen, kloosters en kleine wijnstadjes zoals Rüdesheim en Eltville. De regio staat wereldwijd bekend om zijn elegante riesling, die hier frisse zuren, mineraliteit en aroma’s van citrus en perzik ontwikkelt.
Aan de andere kant van de Rijn ligt Rheinhessen, het grootste wijngebied van Duitsland. Het landschap is hier opener en golvender: zachte heuvels, brede akkers en uitgestrekte wijngaarden schenken de argeloze bezoeker een bijna mediterrane indruk. Het klimaat is relatief mild en droog, waardoor wijnbouw al eeuwenlang de belangrijkste landbouwactiviteit is. Naast riesling spelen hier ook druivenrassen als silvaner, grauburgunder en spätburgunder een belangrijke rol.
Een cruciale plek in de geschiedenis van de Duitse wijn ligt in de Rheingau: Kloster Eberbach. Dit indrukwekkende cisterciënzerklooster, gesticht in de twaalfde eeuw, groeide uit tot een van de belangrijkste wijnproducenten van middeleeuws Europa. De monniken perfectioneerden hier de wijnbouwtechnieken, legden wijngaarden aan in de beste hellingen van de regio en organiseerden een uitgebreid netwerk van handel. In de kelders van het klooster werden enorme hoeveelheden wijn opgeslagen en verhandeld langs de Rijn. Kloster Eberbach speelde ook een rol in de ontwikkeling van kwaliteitswijn: volgens de overlevering werd in de Rheingau het principe van late oogst – Spätlese – voor het eerst ontdekt, een stijl die later wereldwijd beroemd werd.
Vandaag leeft de wijntraditie voort in zowel historische domeinen als moderne familiebedrijven. Een voorbeeld daarvan is Weingut Braunewell in Rheinhessen. Deze familie-wijngaard combineert generaties aan ervaring met een eigentijdse aanpak. De wijngaarden liggen rond het dorp Essenheim, waar kalkrijke bodems en warme hellingen bijzonder geschikt zijn voor elegante witte wijnen en karaktervolle rode varianten zoals Spätburgunder. Braunewell staat bekend om een nauwgezette, duurzame werkwijze in de wijngaard en een duidelijke focus op terroir. Elke wijn moet het specifieke karakter van zijn herkomst laten proeven.
Baden-Württemberg
Forchtenberg ligt schilderachtig op een heuvel boven de rivier de Kocher. De geboortestad van anti-Nazi-activiste Sophie Scholl lijkt uit een prentenboek te komen: vakwerkhuizen, smalle straatjes en daarboven de ruïne van een middeleeuwse burcht die als een stenen kroon op de berg ligt. De Ruine Forchtenberg, gebouwd in de vroege dertiende eeuw, vertelt het verhaal van de adellijke families die het gebied controleerden en van de stichting van de stad aan de voet van de burcht.
Wie naar boven wandelt, krijgt niet alleen een historisch panorama maar ook een uitzicht over het groene Kochertal. In het stadje zelf zijn kleine pleinen en oude huizen stille getuigen van het vroegere handelsleven langs de rivier. Forchtenberg voelt minder als een museum en meer als een bewaard gebleven moment uit de middeleeuwen.
Een paar kilometer verder ligt Künzelsau, waar industriële geschiedenis en kunst elkaar ontmoeten in het Museum Würth. Het museum ontstond uit de kunstverzameling van ondernemer Reinhold Würth, erg belangrijk voor Duitsland, en maakt deel uit van het hoofdkantoor van zijn bedrijf. De collectie omvat meer dan 18.000 werken en bestrijkt vijf eeuwen kunstgeschiedenis, van oude meesters tot hedendaagse kunst. Tot de opvallende topstukken behoren werken uit de moderne kunst en wisselende tentoonstellingen rond kunstenaars zoals Christo en Jeanne-Claude, bekend om hun monumentale installaties en verhullingskunst.
Bijzonder is de combinatie van kunst en techniek: naast schilderijen en sculpturen is er ook een museumgedeelte over schroeven en verbindingstechniek, een knipoog naar de industriële oorsprong van het Würth-bedrijf. Zo wordt een bezoek aan het museum tegelijk een reis door kunst, innovatie en ondernemerschap.
Ten slotte brengt het Hohenloher Freilandmuseum in Wackershofen de geschiedenis van het platteland tot leven. Het terrein is opgezet als een compleet historisch dorp met meer dan zeventig gebouwen die uit verschillende dorpen van de regio naar hier zijn verplaatst. Bokrijk, maar dan met Duitse tongval.
Boerderijen, werkplaatsen, een school, een molen en zelfs een kleine gevangenis laten zien hoe mensen hier tussen de zestiende en twintigste eeuw leefden. Binnen ruik je het hout van oude vloeren en zie je meubels, gereedschap en gebruiksvoorwerpen die het dagelijkse leven van boeren, ambachtslieden en dorpsbewoners vertellen.
Tuinen, akkers en oude huisdierrassen maken het beeld compleet: het museum is geen stille tentoonstelling maar een levendig landschap waarin de geschiedenis van Hohenlohe opnieuw wordt beleefd.
Duitsland feest: Bayreuth
Bayreuth is een stad waar cultuur in vele vormen samenkomt. In de Beierse stad wandelen barokke opera, negentiende-eeuwse muziekgeschiedenis, lokale brouwerijen en moderne straatkunst moeiteloos naast elkaar.
Het bekendste gezicht van Bayreuth, én van heel Duitsland, is zonder twijfel componist Richard Wagner. In de negentiende eeuw koos hij de stad als thuisbasis voor zijn revolutionaire muziekdrama’s. Speciaal voor zijn werk liet hij het Bayreuth Festspielhaus bouwen op een heuvel aan de rand van de stad. Dit operahuis is uniek: het orkest zit verborgen in een verzonken orkestbak, waardoor de muziek als het ware uit de diepte opstijgt. Sinds 1876 vormt het gebouw het hart van het Bayreuth Festival, waar elke zomer bezoekers van over de hele wereld samenkomen om Wagners monumentale opera’s te horen.
Toch begint de culturele geschiedenis van Bayreuth al eerder. Het schitterende Markgrafelijke Operahuis, gebouwd in de achttiende eeuw, geldt als een van de best bewaarde barokke theaters van Europa en staat op de UNESCO-werelderfgoedlijst, zoals nog vele andere monumenten in Duitsland. Het interieur van hout, beschilderd met illusies van marmer en goud, lijkt rechtstreeks uit een rococo-decor te komen. Hier ervaart men hoe vorstelijke opera er driehonderd jaar geleden uitzag.
Naast muziek speelt ook bier een hoofdrol in het dagelijks leven van Bayreuth. De stad ligt in een regio met een sterke brouwerijcultuur, waar kleine en middelgrote brouwerijen al eeuwenlang hun eigen varianten van Franconisch bier produceren. In traditionele bierkelders en tavernes proef je stevige lagers, rookbieren en seizoensspecialiteiten – vaak nog gebrouwen volgens lokale recepten die generaties oud zijn. Hotspot is Maisel & Friends, met het Liebesbier Urban Art hotel en de Experience World.
Tegelijkertijd kijkt Bayreuth ook vooruit. De laatste jaren heeft urban art de stad een nieuw gezicht gegeven. Tijdens festivals en projecten veranderen muren en gevels in kleurrijke canvassen. Grote muurschilderingen, graffiti en street-art-installaties verschijnen tussen historische gebouwen en universiteitsstraten, waardoor een dynamisch contrast ontstaat met het klassieke imago van de stad.
